Met rustige, vaste pas kiest hij zonder aarzeling zijn route. In het gesprek én tijdens de wandeling. “Het systeem is niet toekomstbestendig,” zegt hij bedachtzaam. “Maar we weten nog niet hoe het dan wel moet.”
Terwijl de wereld versnelt, legt hij uit waarom het onderwijs het tempo niet bijhoudt. Al vijftig jaar probeert het stelsel zichzelf te redden door bij te sturen en onderdelen toe te voegen. Wat niet werkt, wordt gelijmd in plaats van losgelaten. “Het fundament kraakt, omdat het gebouwd is op een wereld die niet meer bestaat.” De vraag is niet óf toekomstbestendig onderwijs nodig is, maar hóe we het realiseren.
Nu nog bestuurder bij Lucas Onderwijs en vanaf 1 oktober 2025 bij ROC Mondriaan, zoekt Ewald van Vliet bewust de dialoog over die noodzakelijke transformatie. Zijn woorden mengen zorg over de uitdagingen van nu met de kalme vastberadenheid om bij te dragen aan oplossingen.
De hulpstructuren creëren samenwerking en ademruimte
Terwijl hij vertelt over initiatieven als het Noodplan G5, onderwijsregio’s en zij-instroomtrajecten, ontwijken we dikke boomwortels op het pad: obstakels waar je niet eindeloos overheen kunt blijven stappen. “Deze oplossingen zijn hard nodig,” zegt Ewald. “Het meest waardevolle is dat ze samenwerking tot stand brengen. In de G5 en in de onderwijsregio’s zorgen ze voor gezamenlijke verantwoordelijkheid en betere coördinatie van middelen en mensen.” Niet voor niets zijn deze initiatieven inmiddels verlengd: ze leveren zichtbaar resultaat op en laten zien dat gezamenlijke inzet loont. Het mogen hulpstructuren zijn, maar juist daardoor creëren ze de samenwerking en veerkracht die nodig is om samen verder te komen. Daarmee zijn ze een belangrijke stap in de goede richting.
Die volgende stappen gaan volgens Ewald niet alleen over de organisatie van het onderwijs, maar ook over de inhoud ervan. Een sterke basis in taal, rekenen, digitale geletterdheid en burgerschap is onmisbaar, benadrukt hij. Maar deze tijd vraagt ook om andere vaardigheden: flexibiliteit, nieuwsgierigheid en realisme. Vaardigheden die het onderwijs hoort mee te geven om leerlingen voor te bereiden op de uitdagingen van morgen.
Van organisatorische naar pedagogische logica
Zijn blik op het geheel brengt hem steeds terug naar de kern: het kind met recht op onderwijs. “We praten over basis-, voortgezet en beroepsonderwijs alsof het aparte werelden zijn. Maar een kind maakt één leer- en ontwikkelreis. Het is logischer om die reis centraal te stellen.”
Zoals hij tijdens de wandeling zijn route kiest, zo vraagt ook zijn bestuurdersrol om daadkracht. “De noodzakelijke transformatie vraagt iets van ons allemaal.” In een speelveld vol partijen die allemaal gehoord willen worden, is wachten op een compromis een illusie. Ondertussen blijft beleid versnipperd, lopen kosten op en raken scholen verstrikt in verantwoordingslasten en bureaucratie. Leraren willen ruimte maar krijgen regels. Besturen willen vernieuwen maar botsen op oude structuren.
Iedereen voelt zich verantwoordelijk, maar zonder gezamenlijke aanpak komt er geen beweging. Alleen samen bouwen we een brug naar de toekomst van onze kinderen en hun kinderen.
Vernieuwend onderwijs
Onderwijs kan alleen toekomstbestendig zijn als het zichzelf blijft vernieuwen door te leren begrijpen wat wel en niet werkt, en waarom. Ewald ziet het meegroeien van kennisontwikkeling als belangrijke sleutel. “Waarom hebben we geen academische scholen, zoals academische ziekenhuizen? Plekken waar praktijk, opleiding en onderzoek structureel samenkomen.” Zo kunnen bijvoorbeeld succesvolle concepten uit andere landen worden getoetst binnen onze eigen cultuur.
Moreel fundament
Wanneer het gesprek verschuift naar drijfveren, verzacht zijn toon. Opgegroeid in een familie met meerdere onderwijsprofessionals ontstond zijn morele fundament: ieder kind moet voldoende kansen krijgen om zich optimaal te ontplooien en te worden wie het wil zijn. “Niet ieder kind hoeft hoogleraar te worden. Dat is ook niet het doel. Maar ieder kind heeft het recht om gezien en serieus genomen te worden, ongeacht afkomst.”
Zijn gedrevenheid blijkt ook uit hoe hij luistert naar verhalen van onderwijsprofessionals, patronen herkent en die vertaalt naar beleid. “Gelijke uitkomsten zijn onhaalbaar,” zegt hij nuchter. “Maar ‘gelijke kansen’ is en blijft een principe om voor te vechten. En daarvoor is kwalitatief en toegankelijk onderwijs essentieel.
Luisteren en verbinden
Hij wordt vaak genoemd als ambassadeur van toekomstbestendig onderwijs, maar zelf relativeert hij dat met milde bescheidenheid. Hij ziet het vooral als bouwen aan breed draagvlak. “Iedereen heeft hierin een rol. Verandering begint nooit op één plek. Je hebt een gelijkgestemd collectief nodig.” Door te luisteren om te begrijpen en verbanden te leggen, versterkt Ewald de basis die richting geeft aan de systeemtransitie die kinderen verdienen.
Als we de uitgang van Clingendael naderen, kijkt hij op zijn horloge. Met zijn blik vooruit schakelt hij van reflectie naar actie. Wat dat betreft hebben de toekomst en Ewald iets wezenlijks gemeen: Ze wachten allebei niet.
Door: Marleen van der Velden